Wonen: hét verkiezingsthema van 2025, maar wie claimt het issue?

Op 29 oktober 2025 gaat Nederland naar de stembus. Nu de meeste (concept)partijprogramma’s op tafel liggen, is duidelijk welke thema’s de campagne gaan domineren: wonen, bestaanszekerheid & inkomen, asiel & migratie, klimaat & energie en (internationale) veiligheid. In deze reeks zoomen we in op een aantal van deze thema’s; vandaag trappen we af met wonen.

Wonen met stip op één

Sla een willekeurig verkiezingsprogramma open en je kunt er niet omheen: wonen, wonen, wonen. Van links tot rechts krijgt de woningnood een prominente plek in het partijprogramma; bij GL-PvdA zelfs pal bovenaan, vóór klimaat en inkomen.

Dat is geen toeval. Uit recente opiniepanels blijkt dat kiezers de woningnood zien als de belangrijkste opdracht voor de politiek. Waar thema’s als zorg en immigratie eerder ook zwaar wogen, steekt wonen er inmiddels met kop en schouders bovenuit. En daar proberen partijen natuurlijk op in te spelen.

De strijd om ‘issue ownership’

Maar welke partij weet zich straks hét gezicht van wonen te maken? Politicologen spreken van ‘issue ownership’ als kiezers een thema automatisch met een partij associëren. Denk aan economie en veiligheid met de VVD, klimaat met GroenLinks en onderwijs met D66. Maar in een versplinterd meerpartijenstelsel is de concurrentiestrijd om dat eigenaarschap hevig. Want als de verkiezingen draaien om ‘jouw’ thema, kan dat grote electorale winst opleveren. Kijk naar de laatste verkiezingen: de campagne werd gedomineerd door asiel en migratie, dus trok PVV aan het langste eind. Meerdere partijen deden een poging, maar slaagden er niet in het thema naar zich toe te trekken.

Wonen daarentegen hoort (nog) niet bij één partij, laten onderzoeken van de UvA en EenVandaag zien. De associatie die kiezers maken is zowel zwak als versnipperd over meerdere partijen. VVD en (GL-)PvdA worden het vaakst genoemd, maar slechts door een kleine groep, vooral uit de eigen achterban. Met andere woorden: het veld ligt open. En precies daarom proberen partijen het onderwerp nu nadrukkelijk te claimen.

De inhoud van het debat

Opvallend is dat in de plannen werkelijk alles op tafel ligt: van het ontwikkelen van nieuwe steden tot de aanpak van netcongestie, van het versoepelen van stikstofregels tot het afbouwen van de ooit onaantastbare hypotheekrenteaftrek. Vooral die laatste springt eruit als het meest controversiële onderwerp. Terwijl VVD, NSC, PVV en BBB de regeling willen behouden, pleiten de meeste centrum- en linkse partijen voor afbouw. En ook het CDA kiest nu die lijn, met de nodige ophef tot gevolg.

Maar we zien ook overeenkomsten: bijna alle partijen erkennen dat de woningmarkt pas vooruit kan als grote hindernissen worden aangepakt. Bijvoorbeeld door stikstofruimte te creëren, het volle stroomnet aan te pakken en trage procedures te verminderen.

Hoe nu verder?

De ogen zijn gericht op de partij die kiezers weet te overtuigen dat zij de wooncrisis kan doorbreken. In deze campagne – met de televisiedebatten op 12 en 23 oktober als hoogtepunt – zal blijken of een partij, en zo ja welke partij het eigenaarschap van het woonvraagstuk heeft weten te claimen. Want dat kan op 29 oktober zomaar beslissend zijn.

En ook na 29 oktober – bij de koehandel tijdens de formatieonderhandelingen – zal wonen hoog op de agenda staan. Volgens de laatste peilingen mag GL-PvdA of CDA de kar gaan trekken bij de formatie, maar door de versplintering lijkt een uitgesproken links of rechts kabinet onwaarschijnlijk. Een brede middencoalitie met bijvoorbeeld VVD en D66 ligt meer voor de hand. En dat vraagt om forse concessies, ook op wonen. Dat partijen daar al op voorsorteren, blijkt uit Bontenbals (CDA) oproep aan de Kamer om elkaar tijdens de campagne een beetje heel te laten voor een soepelere formatie. Tegelijkertijd is er tijdsdruk: om de politieke chaos te doorbreken klinkt de roep om een nieuw kabinet snel te laten starten. Een akkoord op hoofdlijnen – een compacte basis waarvan de verdere uitwerking bij de Kamer ligt – kan daartoe een uitkomst bieden.